Laden...

    Veelgestelde vragen

    Erfgoedhuis Zuid-Holland ondersteunt gemeenten met korte adviezen op gebied van monumenten, archeologie en cultuurlandschap. Zij kunnen met hun vragen kosteloos terecht bij de Helpdesk Monumenten & Archeologie. Hieronder een overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden.

    • Alle categorieën
    • Archeologie
    • Cultuurhistorische waarden
    • Cultuurlandschap
    • Gebouwd erfgoed/monumenten
    • Bouwhistorisch onderzoek
    • Molens
    • Historisch onderzoek

    Archeologie

    • Wat is een opgraving?

      Met een opgraving worden alle bodemverstorende handelingen bedoeld die gericht zijn op het vinden van ondergronds cultureel erfgoed. Ook de verstoring, verplaatsing of verwijdering van cultureel erfgoed onder water (scheepswrakken) valt volgens de Erfgoedwet onder opgraven. Overigens wordt het zoeken en vinden met metaaldetectie níet beschouwd als opgraving, mits de bodem niet dieper dan 30 cm onder maaiveld wordt verstoord. Aan metaaldetectie zijn voorwaarden verbonden; zo is er altijd toestemming van de grondeigenaar nodig en moeten vondsten worden gemeld bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

    • Wat is een toevalsvondst?

      Een toevalsvondst is een archeologische vondst die niet tijdens een archeologisch onderzoek of opgraving wordt gedaan. Ook vondsten die met behulp van metaaldetectie worden gevonden worden hiertoe gerekend.

    • Wie is eigenaar van archeologische vondsten?

      Alle in Zuid-Holland gevonden archeologische objecten, uitgezonderd toevalsvondsten, zijn krachtens de wet eigendom van de staat (maritieme objecten), de provincie of een depothoudende gemeente. Een archeologische toevalsvondst is voor de helft eigendom van de eigenaar van de grond en voor de helft van de vinder.

    • Waar wordt de archeologische collectie van Zuid-Holland bewaard?

      Archeologische vondsten uit opgravingen in Zuid-Holland worden bewaard in het provinciaal depot in Alphen aan den Rijn. Dit is niet toegankelijk voor publiek. De collectie is digitaal te raadplegen via www.archeologie.zuid-holland.nl Sinds 2011 kunnen belangstellenden ook terecht in het Archeologiehuis Zuid-Holland, waar interessante archeologische objecten te zien zijn voor het grote publiek.

    • Waar meld ik mijn vondst?

      Alle archeologische vondsten en de vondstlocaties moeten worden aangemeld in de door de overheid beheerde database ARCHIS. Dit geldt dus ook voor toevalsvondsten. Zie hiervoor https://www.archeologieinnederland.nl/omgaan-met-archeologie/vondsten-melden

    • Welke rol kunnen vrijwilligers spelen bij onderzoek?

      Vrijwilligers mogen assisteren bij professionele opgravingen. Dit moet dan zijn opgenomen in het Programma van Eisen. Het kan gaan om informatie geven, meewerken in het veld en vondstverwerking. Vrijwilligers die zijn verenigd en statutair hebben vastgelegd belang(stelling) te hebben in archeologie kunnen – met toestemming van de gemeente en de grondeigenaar - ook zelfstandig archeologisch onderzoek verrichten. Dit kan alleen op locaties die de gemeente door middel van een negatief selectiebesluit, bijvoorbeeld op een (aanvraag) omgevingsvergunning, als niet behoudenswaardig heeft bestempeld. Aan een opgraving door vrijwilligers zijn voorwaarden verbonden en het onderzoek mag geen alternatief zijn voor professioneel onderzoek, bijvoorbeeld uit kostenoverweging van een gemeente.

    • Welke rol kunnen vrijwilligers spelen bij beleid?

      Vrijwilligers kunnen ondersteuning bieden bij de totstandkoming en uitvoering van beleid van een gemeente of regio. Met hun kennis van de lokale geschiedenis en archeologie kunnen vrijwilligers bijvoorbeeld een bijdrage leveren aan de totstandkoming en actualisatie van archeologische verwachtingskaarten. Vrijwilligers zijn ook inzetbaar als het gaat om publieksbereik.

    • Wat is het verschil tussen een archeologische waarden- en verwachtingskaart en een beleidskaart?

      De naam zegt het eigenlijk al: in een waarden- en verwachtingskaart staan de terreinen aangegeven waarvan is vastgesteld of verwacht wordt dat er archeologische waarden aanwezig zijn. De restricties die de gemeente verbindt aan ontwikkelingen in en grondgebruik van deze terreinen worden inzichtelijk gemaakt in de bijbehorende beleidskaart.

    • Bestaan er subsidiemogelijkheden voor archeologie?

      De provincie Zuid-Holland heeft twee subsidieregelingen die betrekking hebben op archeologie: de Subsidieregeling Publieksbereik Archeologie en de Subsidieregeling Erfgoedlijnen. Kijk ook eens op: https://www.beleefarcheologie.nl/subsidies/

    • Wat is de Provinciale Onderzoeksagenda Archeologie?

      De Provinciale Onderzoeksagenda Archeologie (POA) is een leidraad voor archeologen in Zuid-Holland. Er staan thema’s en onderzoeksvragen in geformuleerd waarop toekomstig archeologisch onderzoek een antwoord moet geven.

    • Waar vind ik een overzicht van aan archeologie gerelateerde activiteiten in Zuid Holland?

      Op de website www.archeologievanzuidholland.nl of www.beleefarcheologie.nl vindt u alles op het gebied van archeologie in Zuid-Holland onder één muisklik. Naast nieuws, evenementen en informatie over topvondsten bij u in de buurt zijn er video’s te zien over archeologie. Voor mensen die zelf actief aan de slag willen met archeologie biedt de website een overzicht van de verschillende (vrijwilligers)verenigingen.

    Cultuurhistorische waarden

    • Wat zijn cultuurhistorische waarden?

      Cultuurhistorische waarden zijn sporen, objecten, patronen en structuren die zichtbaar of niet zichtbaar onderdeel uitmaken van onze leefomgeving en een beeld geven van een historische situatie of ontwikkeling. In veel gevallen bepalen deze cultuurhistorische waarden de identiteit van een plek of gebied en bieden ze aanknopingspunten voor toekomstige ontwikkelingen. De waarden blijven zo onderdeel van de manier waarop we ons land beleven, inrichten en gebruiken.

    • Wat is een cultuurhistorische waardenkaart?

      Een cultuurhistorische waardenkaart is een (digitale) cartografische weergave van de in het landschap aanwezige en verdwenen landschapstypen en cultuurhistorische structuren en relicten.

    • Hoe worden cultuurhistorische waarden beschermd?

      De erkende cultuurhistorische waarden kan men niet allemaal als (wettelijk) beschermd monument of gezicht aanwijzen, maar ze zijn wel onderdeel van de manier waarop wij ons land beleven, inrichten en gebruiken. Voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen vormen ze een uitgangspunt of inspiratiebron.

    Cultuurlandschap

    • Wat is het verschil tussen een natuur- en cultuurlandschap?

      Een natuurlandschap is een landschap zoals dat door de natuur is gevormd. Dit landschap bestaat nog geheel uit natuurlijke elementen zoals heuvels, rivieren en zeeën, bossen en moerassen. Een cultuurlandschap is ontstaan door activiteiten van de mens. Het bestaat uit wegen, kanalen, huizen, akkers, steden et cetera. Een cultuurlandschap kan er ook heel ‘natuurlijk’ uitzien.

    • Waar vind ik de cultuurhistorische waarden op kaart in Zuid-Holland?

      De cultuurhistorische waardenkaart van Zuid-Holland staat op de website van de provincie. Verschillende gemeenten hebben inmiddels een eigen waardenkaart. Deze zijn in de meeste gevallen te vinden via de gemeentelijke website.

    • Hoe kom ik aan vrijwilligers voor het onderhoud van het cultuurlandschap?

      Ruim 25.000 vrijwilligers helpen aan het onderhoud van het Nederlandse (cultuur) landschap. Verschillende organisaties zetten zich in om vrijwilligers hiervoor te werven. In Zuid-Holland doet onder andere het Zuid-Hollands Landschap dat (Zelf doen in Erfgoed en Groen).

    • Welk doel heeft een inventarisatie van cultuurlandschappen?

      Gemeenten moeten bij het opstellen van een nieuw bestemmingsplan (straks Omgevingsplan) ook rekening houden met de aanwezigheid van cultuurhistorische waarden. Daar vallen ook cultuurlandschappen onder, zoals verkavelingspatronen en aangelegde parken en tuinen bij buitenplaatsen en landgoederen.

    • Wat is een landgoed- en kasteelbiotoop?

      Onder een landgoed- en kasteelbiotoop wordt een beschermingszone verstaan, die als contour om respectievelijk een kasteel/kasteellocatie, historische buitenplaats of landgoed heen getrokken kan worden en waarvoor bij planvorming dezelfde uitgangspunten gelden.

    Gebouwd erfgoed/monumenten

    • Wat is een beschermd monument?

      In Nederland zijn er verschillende typen beschermde monumenten: rijksmonumenten, provinciale monumenten, gemeentelijke monumenten en beschermde gezichten (gebieden). Een beschermd monument is een gebouw of gebied dat door cultuurhistorische waarden en schoonheid van nationaal, of van provinciaal of van gemeentelijk belang is. Een monument kan maar één status hebben.

    • Ben ik verplicht een monument te onderhouden?

      De eigenaar van een monument is sinds de invoering van de Erfgoedwet in 2016 verplicht om zijn/haar monument te onderhouden. De gemeente kan handhavend optreden, op basis van bijvoorbeeld de gemeentelijke erfgoedverordening of het Bouwbesluit.

    • Mag een monument worden gewijzigd?

      Ja. Monumenten zijn vaak meerdere malen gewijzigd. Om te voorkomen dat er bij een verbouwing monumentale waarden verloren gaan, worden de bouwplannen wel extra getoetst.

    • Moet een monument worden teruggebracht in oorspronkelijke staat?

      Nee, de waardering is tot stand gekomen op basis van de bestaande situatie.

    • Heeft de monumentenstatus alleen betrekking op de buitenkant of ook op de binnenkant?

      Met de aanwijzing als gemeentelijk monument wordt het hele pand (hoofd- en aanbouwen, binnen- en buitenkant) een beschermd monument. Losstaande bijgebouwen zijn alleen beschermd als ze in de beschrijving zijn genoemd.

    • Wat is een gemeentelijke erfgoedcommissie?

      Een erfgoedcommissie adviseert het college op het gebied van cultuurhistorische kwaliteit van de leefomgeving en bij plaatsing van een monument op de gemeentelijke monumentenlijst. Ook wanneer een omgevingsvergunning wordt aangevraagd voor een monument adviseert de erfgoedcommissie het college.

    • Bestaan er financiële compensaties voor monumentbezitters?

      Voor particuliere eigenaren van Rijks beschermde woonhuizen bestond de mogelijkheid om 80% van de onderhoudskosten fiscaal te verrekenen.  Deze regeling is per 1 januari 2017 afgeschaft. Eigenaren kunnen over het belastingjaar 2017 nog wel de onderhoudskosten aftrekken.
      Verder bestaat er een tegemoetkoming in de onderhoudskosten van rijksmonumenten die geen woonhuis zijn. Voor meer informatie over deze regeling, klik hier.

    Bouwhistorisch onderzoek

    • Wat is bouwhistorisch onderzoek?

      Een bouwhistorisch onderzoek levert inzicht en kennis over monumentale en bouwhistorische waarden van een gebouw (inwendig en uitwendig).

    • Wanneer laat ik bouwhistorisch onderzoek uitvoeren?

      Een bouwhistorisch onderzoek is een praktische handleiding en basis voor verbouwings- en herstelplannen van een (beschermd of niet beschermd) monument. Ook is het een concreet hulpmiddel bij de beoordeling van een restauratie- of verbouwplan door overheidsinstanties die betrokken zijn bij de procedure.

    • Wie betaalt bouwhistorisch onderzoek?

      Bouwhistorisch onderzoek wordt doorgaans door de aanvrager/initiatiefnemer betaald. In sommige gemeenten bestaat echter een subsidieregeling, waarbij een gedeelte van de onderzoekskosten subsidiabel is.

    • Zijn er richtlijnen voor bouwhistorisch onderzoek?

      Ja, deze richtlijnen zijn bedoeld voor eigenaren, gebruikers en beheerders van gebouwen, complexen en gebieden. Tevens bieden zij een handreiking aan overheden, architecten en adviseurs, projectmanagers, bouwhistorici en studenten. Download de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek.

    Molens

    • Zijn alle molens Rijksmonument?

      Er zijn ruim 1200 molenobjecten als rijksmonument aangewezen. Dat zijn vrijwel alle (complete) molens die er in Nederland nog over zijn. Zo'n 150  jaar geleden waren er nog 10.000 molens volop in bedrijf.

    • Wat is een molenbiotoop?

      Een molenbiotoop is de ruimte, de omgeving rond een molen.

    • Hoe ziet de ideale molenbiotoop eruit?

      Om voldoende wind op de wieken te kunnen vangen, moet de molen vrij zijn van obstakels, zoals hoge gebouwen en hoge bomen en struiken.
      Voor een ideale molenbiotoop is niet alleen de windvang van belang, ook de zichtbaarheid van de molen speelt een rol. Een werkende molen die goed in het zicht ligt maakt het totale plaatje van het landschap veel mooier.

    • Bestaat er regelgeving om de molenbiotoop ‘gezond’ te houden?

      De belangrijkste regels in de provincie Zuid-Holland zijn:

      • Rondom een molen geldt een beschermingszone met een straal van 400 meter.
      • Binnen een straal van 100 meter, gerekend vanuit het middelpunt van de molen, mag niet worden gebouwd of beplanting aanwezig zijn, hoger dan de onderste punt van de verticaal staande wiek.

      Daarnaast zijn er diverse afspraken voor bebouwing en beplanting binnen een straal van 100 tot 400 meter.

    • Welke rol kunnen vrijwilligers spelen bij het verbeteren van de molenbiotoop?

      Molenaars maken zich sterk voor hun molens en de daarbij behorende gezonde molenbiotoop. Dit vraagt veel tijd en doorzettingsvermogen. De inzet van vrijwilligers met hart voor de molen is dus onmisbaar.
      Op diverse locaties in Zuid-Holland helpen vrijwilligers de molenaar bij het groenonderhoud. Zij knotten bomen en snoeien jonge boompjes, struiken en hagen. Dankzij hun werk vangt de molen voldoende wind en staat hij mooi in het zicht. Ook zijn er vrijwilligers die bouwplannen in de buurt van molens in de gaten houden. Op die manier kan op tijd actie worden ondernomen als een bouwplan de regelgeving overschrijdt. (bron ‘De Hollandse Molen’)

    Historisch onderzoek

    • Waar kan ik het archief van de provincie Zuid-Holland vinden?

      De archieven van de provincie Zuid-Holland worden bewaard bij het Nationaal Archief in Den Haag. De collecties van het Nationaal Archief zijn te doorzoeken via www.gahetna.nl. Hier zijn bijvoorbeeld de prachtige historische kaartencollecties Hingman en Ernsting vinden, en het register met Zuid-Hollandse kentekens die zijn uitgegeven in de periode 1906-1950. Hou onze website in de gaten voor activiteiten rondom deze Collectie Zuid-Holland.

    • Ik doe onderzoek naar een onderwerp dat met Zuid-Holland te maken heeft. Tips?

      Op onze website Geschiedenis van Zuid-Holland staat een overzicht van archieven in Zuid-Holland. Bijna alle archieven bieden op hun website een overzicht met inventarissen. Deze bevatten beschrijvingen van archiefstukken en archieven die u– uitzonderingen daargelaten – in de studiezaal kunt opvragen of in sommige gevallen zelfs on demand kunt laten scannen. Op veel websites van archieven zijn daarnaast historische kranten en/of historische foto’s te doorzoeken. Vergeet ook historische verenigingen, oudheidkamers en streekmusea niet, zij beschikken over veel kennis en collecties. 

    Staat je vraag er niet tussen?

    Geen probleem! We helpen je graag verder met een persoonlijk antwoord.

    Stuur je vraag direct door