nieuwsbrief archeologie juni 2011

Op 24 mei jongstleden hebben Eerste Kamerleden Meinderstma, de Boer, Thisse en Tan een motie voorgesteld met betrekking tot het voorgenomen besluit tot wijziging van het Besluit Ruimtelijke Ordening. In het kader van de beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg zal in dit besluit wettelijk worden vastgelegd dat gemeenten alle cultuurhistorische belangen in het planvormingsproces moeten meewegen, zoals dat sinds 2007 al voor archeologie gebeurt. De Kamerleden pleitten ervoor om samen met andere overheden, veldpartijen en deskundigen normen op te stellen voor cultuur- en bouwhistorisch onderzoek. Staatssecretaris van Cultuur, Halbe Zijlstra, heeft positief gereageerd op dit voorstel. In zijn brief van 27 mei jongstleden noemde hij de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie als mogelijk voorbeeld voor deze plannen.

Minister Schultz van Haegen is voornemens de planschaderegeling aan te passen om gemeenten te behoeden voor claims met betrekking tot de bescherming van archeologische waarden. Dit liet zij onlangs weten in een brief aan de Overijsselse gemeente Steenwijkerland, die dit probleem reeds in 2009 aankaartte bij de toenmalige minister Cramer. Veel gemeenten vrezen voor planschade als gevolg van de planologische bescherming van gebieden met een archeologische (verwachtings)waarde. Eigenaren en belanghebbenden zouden zich in de huidige constellatie kunnen beroepen op artikel 6.1 van de Wet ruimtelijke ordening, welke een tegemoetkoming beoogt voor hen die aantoonbare schade lijden door hernieuwde bepalingen in een bestemmingsplan. Naar verwachting zal het officiële voorstel tot aanpassing van de planschaderegeling kort na de zomer verschijnen.

Het Verdrag van Valletta (Malta), waarop de Wet op de archeologische monumentenzorg is gebaseerd, schrijft voor dat archeologische resten bij voorkeur in de bodem bewaard dienen te blijven. Alleen als niet voorkomen kan worden dat archeologische waarden worden aangetast, is opgraven geoorloofd. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed lanceerde onlangs een notitie over de invloeden van bouwwerkzaamheden op archeologische vindplaatsen. Hiermee treedt de rijksdienst gemeenten en andere partijen tegemoet die belangrijke beslissingen nemen over bouw- en inrichtingsplannen in gebieden van archeologische waarde. Met behulp van deze handreiking kunnen zij een betere inschatting maken van de gevolgen die een ruimtelijke ingreep heeft voor het bodemarchief, wat moet leiden tot een gedegen afweging over het al dan niet behouden van archeologie in situ.

In het kader van het Verdrag van Valletta (Malta), dat ten grondslag ligt aan de Wet op de archeologische monumentenzorg, moeten gegevens van archeologisch onderzoek toegankelijk zijn. Tegenwoordig is dit een verplichting waaraan een uitvoerder van een opgraving binnen twee jaar gehoor dient te geven. In de vorige eeuw is er echter een enorme hoeveelheid onuitgewerkte informatie verdwenen in  depots en archieven. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan het enorme aantal (nood)opgravingen dat sinds de Wederopbouwperiode plaatsvond vanwege de ruimtelijke ontwikkelingen die zich in rap tempo aandienden. Tijd voor een gedegen uitwerking was er vaak simpelweg niet. Naar schatting zijn er tussen de 400 en 1200 bodemonderzoeken in depots en archieven blijven liggen die een belangrijke bijdrage aan onze kennis kunnen leveren. In het kader van het Programma Odyssee, dat wordt geïnitieerd door het Ministerie van OCW en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), kunnen 32 van deze opgravingen nu alsnog worden ontsloten. Ook in Zuid-Holland zijn er verschillende gemeenten betrokken bij dit project.

Evenals vorig jaar, organiseert het Erfgoedhuis Zuid-Holland ook deze zomer een netwerkdag voor belangenbehartigers van archeologie. Vrijwilligers die zich belangeloos inzetten voor het behoud van de archeologie worden op zaterdag 17 september ontvangen in het nieuwe Provinciaal Archeologisch Centrum in Alphen aan den Rijn. Hier wacht hen een informatief lezingenprogramma en natuurlijk zal er voldoende gelegenheid zijn om in contact te treden met vrijwilligers uit andere gemeenten. Ook medewerkers van gemeenten in Zuid-Holland zijn van harte welkom om aan deze dag deel te nemen. Het biedt voor hen het uitgesproken moment om belangenbehartigers van archeologie uit hun gemeente/regio te ontmoeten. Het programma van de netwerkdag wordt binnenkort bekend gemaakt op onze website.